Zimowy szlak potrafi zachwycić ciszą, pustymi polanami i widokiem, którego nie można zaznać latem. Jednocześnie każde potknięcie w planowaniu potrafi bardzo szybko zamienić przyjemną wycieczkę w walkę z zimnem, wiatrem i zmęczeniem. Ten poradnik przygotowawczy do chodzenie po górach w zimie zbiera w jednym miejscu zasady bezpieczeństwa, zasady ubioru, listę sprzętu oraz konkretne propozycje akcesoriów, które pomagają na ośnieżonej trasie.
Czym różnią się zimowe wędrówki od letnich wyjść w góry?
Góry zimą to zupełnie inna rzeczywistość niż znane z wakacji szlaki. Nawet łatwe szlaki w polskich górach potrafią zaskoczyć oblodzeniem, nawianym śniegiem i gwałtowną zmianą pogody. W wyższych partiach Tatr zagrożenie lawinowe jest na porządku dziennym, a Bieszczady zimą potrafią niespodziewanie zasnuć się mgłą tak gęstą, że znika linia grzbietu.
Do tego dochodzi:
- dużo niższa temperatura odczuwalna przez porywisty wiatr,
- krótszy dzień,
- większe ryzyko poślizgnięcia się na twardym śniegu i lodzie,
- długie odcinki w głębokim śniegu, które zużywają znacznie więcej energii.
Zimowy trekking wymaga więc innego przygotowania niż wycieczka przy słonecznym dniu latem. Tu liczą się szczegóły: warstwowy ubiór, odpowiedniego wyposażenia i nawyk ciągłego obserwowania terenu.
Planowanie trasy zimą – informacje, komunikaty, zdrowy rozsądek
Przygotowanie do zimowej wycieczki w góry zaczyna się w domu, a nie na parkingu pod szlakiem. W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić aktualną prognozę pogody z kilku źródeł oraz komunikaty lawinowe i komunikaty TOPR lub GOPR.
Przed wyjściem:
- sprawdź aktualną prognozę dla konkretnego pasma górskiego, a nie tylko dla miasta w dolinie,
- przejrzyj komunikat lawinowy, zwłaszcza jeśli planujesz wyższe partie Tatr, rejon Babiej Góry, Pilska, Kasprowego Wierchu, Czerwonych Wierchów, Karkonosze, Bieszczady, Beskid Śląski, Beskid Żywiecki lub Gorce
- sprawdź komunikat turystyczny Tatrzańskiego Parku Narodowego lub innych parków narodowych, gdzie często pojawiają się informacje o zamkniętych odcinkach szlaków,
- dopasuj planowanie trasy do najsłabszej osoby w grupie, a nie do najbardziej ambitnej.
Podczas zimy w górach należy pamiętać, że:
- odczuwalna temperatura na grani potrafi być o kilkanaście stopni niższa niż w dolinie,
- porywisty wiatr może utrudnić chodzenie i przewrócić osobę z ciężkim plecakiem,
- część popularnych tras – jak podejście do Morskiego Oka – bywa mocno oblodzona, mimo że w materiałach promocyjnych może uchodzić za "spacer",
- w porównaniu do warunków letni, czas przejścia zimą znacznie się wydłuża.
Rozsądna zasada brzmi - jeśli warunki lub komunikaty budzą wątpliwości, lepiej wybrać łatwe szlaki w niższych pasmach niż pchać się wyżej mimo niepewnych danych.
Uwaga!
W Tatrach Słowackich od listopada do połowy czerwca możesz dozwolone są wędrówki głównie do schronisk i po dolinach. Wyższe partie są w tym czasie zamknięte ze względu na ochronę przyrody. Można dojść do miejsc takich jak Popradzkie Stawy czy Zielony Staw. Zima w górach bywa kapryśna, dlatego przed wyjściem należy zajrzeć do bieżących komunikatów TANAP i HZS, żeby sprawdzić warunki na szlakach i ewentualne zagrożenia lawinowe.
Zalecany jest także zakup ubezpieczenia turystycznego - akcje ratunkowe po stronie słowackiej są płatne!
Aplikacja Ratunek i podstawowe zasady bezpieczeństwa
W polskich górach dobrym standardem jest zainstalowana aplikacja Ratunek. W razie wypadku wysyła ona Twoją lokalizację do służb ratunkowych GOPR lub TOPR i jednocześnie nawiązuje połączenie głosowe.
Co robić, żeby zapewnić sobie bezpieczeństwo?
- zapisać w telefonie numer 601 100 300 i 985,
- poinformować bliską osobę o planowanej trasie i orientacyjnej godzinie powrotu,
- unikać samotnych wyjść w warunkach zimowych.
Zdrowy rozsądek bywa w górach ważniejszy niż najbardziej rozbudowany sprzęt.
Jak przygotować się kondycyjnie w góry?
Zimowa wycieczka po szlakach zimowych wiąże się z dużym wysiłkiem fizycznym. Marsz w mokrym śniegu, podmuchy wiatru, cięższy plecak i napięcie związane z koncentracją wyczerpują szybciej niż podobny dystans latem.
Przygotowanie kondycyjne warto oprzeć na:
- dłuższych marszach w pagórkowatym terenie,
- bieganiu lub marszobiegu,
- ćwiczeniach wzmacniających nogi i tułów.
Tu bardzo dobrze sprawdzają się smartwatche z GPS dostępne w naszym sklepie. Modele Garmin Forerunner 265, Forerunner 970 czy Forerunner 965 pozwalają mierzyć tętno, tempo, długość treningu i obciążenie tygodniowe. Widzisz, jak organizm reaguje na kolejne jednostki treningowe i możesz rozsądniej dobrać cele zimowe.
Na co dzień wygodną opcją pozostają zegarki Instinct 3 Solar, Fenix 7 Pro, Venu 4 lub Vivoactive 6. Łączą tryby sportowe z funkcjami smartwatcha, więc ten sam zegarek kontroluje bieg, jazdę na rowerze i późniejszą zimową wyprawę.
Jak się ubrać na zimowy trekking?
Porządny ubiór warstwowy decyduje o komforcie tak samo jak dobra trasa. Koncepcja „na cebulkę” opiera się na trzech głównych warstwach, które razem tworzą spójny system.
Pierwsza warstwa – bielizna termoaktywna
Pierwsza warstwa to bielizna termoaktywna. Jej zadanie polega na szybkim odprowadzaniu potu od skóry, tak aby ciało pozostawało suche nawet przy intensywnym marszu.
Dobrze sprawdza się:
- bielizna syntetyczna, która schnie bardzo szybko,
- odzież z wełny merino, która radzi sobie z wilgocią i słabiej chłonie zapachy.
Wełna merino wolno schnie w porównaniu z syntetykami, ale zapewnia dobry komfort termiczny i przyjemne odczucie na skórze. Ta warstwa powinna przylegać do ciała, bez dużych „kieszeni powietrza”.
Warstwa docieplająca – kolejne warstwy na tułów
Druga warstwa odpowiada za izolację. Najczęściej jest to:
- bluza polarowa,
- lekka bluza z domieszką wełny merino,
- cienka kurtka puchowa.
Można zabrać jedną grubszą bluzę lub dwie cieńsze warstwy. Wtedy w schronisku zdejmujesz jedną z nich, a na przewianej przełęczy znów zakładasz cały zestaw.
Warstwa wierzchnia – ochrona przed wiatrem i śniegiem
Warstwa wierzchnia osłania przed wiatrem, śniegiem i wilgocią. W praktyce to kurtka membranowa, która radzi sobie z mokrym śnieg i zachowuje pewną oddychalność podczas marszu.
Dobrze, jeśli:
- ma regulowany kaptur, który mieści czapkę,
- wywietrzniki pod pachami pomagają odprowadzać nadmiar ciepła,
- mankiety dają się zacisnąć na rękawiczkach.
Na nogach wygodny zestaw to legginsy termiczne oraz spodnie trekkingowe na zimowych warunkach. Nogawki spodni warto dobrać tak, aby dobrze układały się na cholewkach butów i nie podwijały się przy marszu po śniegu.
Dodatki odzieżowe – drobiazgi o dużym znaczeniu
Zimową porą również te akcesoria potrafią uratować wyprawę:
- dwie pary rękawiczek – cieńsze do marszu i grubsze do postoju,
- cienka czapka pod kaptur,
- chusta wielofunkcyjna, która osłania szyję, usta albo czoło,
- ogrzewacze chemiczne, przydatne przy dłuższym postoju lub w razie wychłodzenia,
- okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV, ważne przy słońcu i odbiciu od śniegu.
Na zimową wycieczkę musisz wziąć też folię NRC. Zajmuje minimalną przestrzeń, a w sytuacji awaryjnej pozwala ograniczyć wychłodzenie.
Obuwie i sprzęt zimowy na szlaki
Na zimowych szlakach obuwie ma większe znaczenie niż przy suchym podłożu. Podeszwa powinna dobrze pracować na ubitym i na miękkim śniegu, a cholewka powinna osłaniać kostkę.
W warunkach zimowych przydają się:
- raczki turystyczne – stalowe kolce na gumowym stelażu, które zakładasz na buty. Sprawdzają się na zmrożonym, śliskim szlaku, np. w rejonie Morskiego Oka,
- raki – sprzęt do wyższych partii i bardziej stromych odcinków. W Tatrach wymagają obycia i umiejętności,
- rakiety śnieżne – pomagają w głębokim śniegu na łagodniejszym terenie, na przykład na niektórych trasach w Beskidach czy w Bieszczadach zimą.
Do tego kije trekkingowe z talerzykami zimowymi stabilizują sylwetkę i odciążają kolana. Większe talerzyki zapobiegają zapadaniu się kijów w śnieg i dają oparcie na stromym zboczu.
Elektronika w górach zimą – smartwatche, nawigacje, latarki
Elektronika nie zastąpi mapy papierowej i umiejętności terenowych, ale potrafi bardzo ułatwić zimową wyprawę.
Jaki smartwatche z GPS wybrać do chodzenia po górach zimą? Wsparcie orientacji i kontrola wysiłku
Smartwatche z GPS – Garmin Fenix 7 Pro, Fenix 8, Forerunner 265, Instinct 2X Solar, Venu 4 czy Vivoactive 6 – pozwalają śledzić przebieg zimowej trasy, przewyższenia oraz czas marszu. Możesz zapisać ślad wycieczki, ustawić alerty tętna oraz monitorować tempo w warunkach zimowych, które mocno obciążają organizm.
W polskie góry zimą warto zabrać zegarek, który ma:
- dokładny GPS,
- wyraźny ekran,
- wydajną baterię z trybem oszczędnym,
- profile aktywności górskich.
Przy dłuższych górskich wycieczkach w wyższe partie taki zegarek pomaga ocenić, czy plan dnia wciąż jest realny, czy może pora skrócić trasę.
Jaka nawigacja na szlaki górskie zimą?
Osobne urządzenia nawigacyjne mają sens wtedy, gdy planujesz częstsze wyjścia w trudny teren. MoveMore oferuje m.in. Garmin eTrex SE, eTrex 32x, GPSMap 65 oraz serię GPSMAP H1. Tego typu sprzęt pozwala korzystać z dokładnych map, a modele inReach Mini 2 dorzucają komunikację satelitarną z opcją wysłania sygnału SOS tam, gdzie telefon nie ma zasięgu.
Na zimowym szlaku takie urządzenie jest uzupełnieniem papierowej mapy i klasycznego kompasu.
Latarki czołowe Ledlenser w zimowych warunkach
Góry zimą to krótki dzień. Zapas światła jest obowiązkowy nawet przy pozornie krótkiej trasie.
W ofercie MoveMore znajdziesz m.in.:
- Ledlenser HF6R CORE 800 lm – lekka czołówka w góry z akumulatorem,
- Ledlenser H7R Core 1000 lm – mocniejsza latarka czołowa akumulatorowa na dłuższe górskie wycieczki,
- Ledlenser HF8R CORE 1600 lm – czołówka z czujnikiem ruchu do bardziej wymagających zadań,
- ekonomiczne modele jak Ledlenser NEO3 400 lm czy MH3 200 lm, przydatne na łatwiejsze szlaki i rekreacyjne wyjścia.
Na dłuższą zimową wyprawę dobrze jest zapakować też małą latarkę ręczną – choćby Ledlenser P6R Core albo kompaktową P4R – przydaje się przy naprawie sprzętu, szukaniu rzeczy w plecaku w ciemności lub na parkingu po powrocie.
Jedzenie, picie i energia na zimowej wyprawie
Zimą organizm zużywa więcej energii na utrzymanie ciepła. Do tego dochodzi dłuższy marsz w śniegu. Planując zimową wyprawę, nie ograniczaj się do jednej kanapki.
Przydatne naczynia turystyczne:
- kubek termiczny na rozgrzewający napój,
- termos obiadowy na zupę lub inne danie żeby mieć posiłek w środku dnia,
- lunchboxy poziomowe i pojemniki na sałatki lub musli,
- pojemniki na małe przekąski (batony, orzechy, suszone owoce
Przy dużym mrozie gorącą herbatą z termosu traktuje się czasem jak dodatkową warstwę odzieży – pomaga podnieść temperaturę „od środka”, gdy organizm zaczyna słabnąć.
Tabela – przykładowa checklista na zimowy trekking
Poniższa tabela zbiera podstawowe grupy sprzętu na zimową wyprawę w polskie góry.
| Element wyposażenia | Rola podczas zimowej wyprawy | Produkt |
|---|---|---|
| Smartwatch z GPS | Kontrola trasy, czasu marszu, tętna i obciążenia treningowego | Garmin Fenix 8, Instinct 3 Solar, Forerunner 965 |
| Nawigacja turystyczna | Precyzyjna lokalizacja w terenie, praca na mapach topograficznych | Garmin eTrex SE, eTrex 32x, GPSMap 65 |
| Urządzenie z komunikacją satelitarną | Możliwość wysłania sygnału SOS poza zasięgiem sieci komórkowej | Garmin inReach Mini 2 |
| Latarka czołowa | Oświetlenie zimowego szlaku, powrót po zmroku | Ledlenser HF6R CORE, H7R Core, HF8R CORE |
| Latarka ręczna | Dodatkowe światło przy naprawie sprzętu i na parkingu | Ledlenser P6R Core, P4R Core |
| Termos i kubek | Utrzymanie ciepłego napoju lub posiłku w niskich temperaturach | Xavax termos obiadowy 500 ml, kubek termiczny „TO GO” |
| Pojemniki na żywność | Transport drugiego śniadania i przekąsek | Xavax lunchbox „TO GO”, pojemnik dwukomorowy na sałatkę |
| Słuchawki bezprzewodowe do treningu | Urozmaicenie biegu i marszów przygotowawczych | soundcore Sport X20, AeroFit, HUAWEI FreeBuds 5i |
| Plecak miejski / podróżny | Organizacja bagażu w drodze w góry | American Tourister UG16 City Roll-Top, Urban Groove UG15, At Work |
| Zestaw odzieży warstwowej | Utrzymanie ciepła i suchości w zmiennej temperaturze | Bielizna termoaktywna, bluza z merino, kurtka puchowa |
| Sprzęt bezpieczeństwa | Reakcja na zagrożenie lawinowe lub wychłodzenie | Folia NRC, apteczka, raczki turystyczne, raki, rakiety śnieżne |
Checklistę możesz rozbudować o sprzęt odpowiadający poszczególnym pasmom górskim. Inny zestaw przyda się przy spokojnym spacerze do schroniska w Beskidach, inny przy ambitnym wejściu na grań w warunkach pełnej zimy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy chodzenie po górach w zimie jest odpowiednie dla osoby z doświadczeniem tylko z lata?
Jak często sprawdzać prognozę pogody przed zimową wycieczką?
Jak chronić elektronikę w niskich temperaturach?
Czy wystarczy telefon z mapą, czy lepiej mieć osobną nawigację?
Jakie napoje i jedzenie są najbardziej praktyczne zimą w górach?
Kiedy używać raczków, a kiedy raków?
Jak ustalić tempo marszu, żeby wrócić przed zmrokiem?
Jak dobrać plecak na zimową wycieczkę?
Kursy chodzenia po górach
Jeśli chcesz profesjonalnie przygotować się do górskich wycieczek zimą, dobrym pomysłem jest udział w specjalistycznych kursach. Takie szkolenia uczą podstaw poruszania się na trudnych zimowych trasach, korzystania z raków i czekana, oceny zagrożenia lawinowego oraz planowania trasy w zmiennych warunkach. Instruktorzy wyjaśniają też, jak działa lawinowe ABC i jak reagować w sytuacjach awaryjnych. Aktualne kursy możesz sprawdzić na:
- https://betlejemka.pl/kurs-lawinowy-i-nawigacyjny/
- https://kursy.wspinanie.pl/zima/kurs-turystyki-zimowej
- https://tatraexplore.pl/kurs-turystyki-zimowej
- https://mountainclimbingschool.pl/kurs/kurs-lawinowy-edycja-3/
- https://szkola-gorska.pl/zima/kursy-lawinowe/
Dla osób planujących skitury dostępne są również kursy skiturowe, które wprowadzają w technikę podejść, zjazdów i bezpiecznej jazdy poza trasą. Przeczytaj także nasz poradnik dotyczący przygotowania do skituringu.
Dzięki odpowiedniemu przygotowaniu zimowe góry stają się znacznie bardziej przewidywalne, a każda kolejna wyprawa to większy komfort, poczucie kontroli i bezpieczeństwa.
Góry zimą z głową i dobrym wyposażeniem
Polskie góry zimą potrafią dać ogromną satysfakcję, ale wymagają przygotowania, które zaczyna się na samym początku w domu: od analizy prognozy, dobrania trasy i spakowania odpowiedniego sprzętu. Ubiór warstwowy, dobre buty, raczki turystyczne lub raki, oświetlenie, termos, folia NRC i rozsądne podejście do zagrożeń budują margines bezpieczeństwa, którego nie widać na zdjęciach, ale który decyduje o tym, czy zimową wyprawę wspominasz z uśmiechem.
Jeżeli planujesz własne górskie wycieczki w warunkach zimowych, zajrzyj do MoveMore. Znajdziesz tam smartwatche z GPS, latarki Ledlenser, nawigacje Garmin, naczynia turystyczne Xavax, słuchawki do treningu oraz plecaki American Tourister. Dobierz zestaw, który ułatwi planowanie trasy, zapewni światło, ciepły napój i porządek w ekwipunku, a potem wykorzystaj go na szlakach w Tatrach, Beskidach czy w Bieszczadach.
